Pompoen, de herfstige reus

verschillende soorten pompoen

De pompoen is de koning van de nazomer en de herfst. Het is een dankbare en gulle groeier in de moestuin; van een klein zaadje kruipen de ranken al snel meters ver over de grond, vol met grote bloemen. Pompoenen vragen wat geduld en flink wat ruimte en voeding, maar belonen je aan het einde van het seizoen met een prachtige, kleurrijke oogst die je bovendien heel lang kunt bewaren. Perfect voor hartige herfstsoepen, stoofschotels of om te roosteren in de oven.

  • Weinig calorieën & rijk aan vezels: Pompoen bevat heel weinig kilocalorieën en veel vezels, dit zorgt voor een verzadigd gevoel en is goed voor je darmen. 
  • Vitamine A: De oranje kleur dankt de pompoen aan bètacaroteen, wat je lichaam omzet in vitamine A. Dit is belangrijk voor je ogen, een gezonde huid en je afweersysteem. 
  • Vitaminen en mineralen: Pompoen zit vol vitamine C en E, antioxidanten die cellen beschermen plus kalium wat goed is voor je bloeddruk en vochtbalans.
  • Pompoenpitten: Ook de pitten zijn gezond, ze bevatten gezonde vetten, magnesium, zink en het aminozuur tryptofaan wat helpt bij je slaap en humeur.

Welke pompoenen zijn eetbaar?

Niet elke pompoen die je in de herfst ziet schitteren is bedoeld voor op je bord. Grofweg kunnen we ze verdelen in twee groepen: de sierkalebassen en de eetbare pompoenen. 

Sierkalebassen zijn prachtig als herfstdecoratie op de tuintafel, maar ze bevatten de giftige stof cucurbitacine, die voorkomt in planten uit de komkommerfamilie zoals courgettes, pompoenen, komkommers en sierpompoenen. Een natuurlijke, zeer bittere gifstof die planten aanmaken om zich te beschermen tegen vraat door insecten.

Door veredeling zit deze stof niet meer in eetbare groenten uit de winkel. Het gif kan terugkeren als je zelf geoogste zaden opnieuw gebruikt of wanneer eetbare planten zich hebben gekruist (door bijen) met oneetbare sierpompoenen in de buurt. Ook stress bij de plant (zoals extreme droogte of hitte) kan zorgen voor een verhoogde aanmaak.

Proeven: een klein stukje rauw proeven met de tong, de groente smaakt extreem vies en bitter, een kleine hoeveelheid kan al leiden tot ernstige vergiftigingsklachten, proef je een courgette of pompoen die heel bitter is? Slik hem niet door, maar spuug hem meteen uit. Gooi de groente weg: absoluut niet opeten, hitte vernietigt het gif namelijk niet.

    Gelukkig zijn de eetbare varianten minstens zo mooi én ontzettend lekker.

    sierkalebassen
    eetbare pompoenen

    Wanneer is een pompoen rijp?

    • De nageltest: druk met je vingernagel in de schil, als deze keihard is en je er geen inkeping of krasje in kunt drukken, is de pompoen rijp. Gaat je nagel er nog gemakkelijk doorheen? Dan moet hij nog even blijven liggen om een harde bewaarschil aan te maken.
    • De steeltest: kijk goed naar de steel, bij een rijpe pompoen droogt deze steel uit, wordt hij rimpelig, krijgt hij 'kurkachtige' groeven of verkleurt hij van groen naar bruin/grijs. Op natte herfstdagen kan de pompoen vroeger worden geoogst en binnen nog narijpen.
    • De geluidtest: als je zachtjes op de pompoen klopt, klinkt hij hol.
    • De kleurtest: de pompoen heeft zijn volledige diepe eindkleur bereikt.

    Pompoensoorten

    • Reuzepompoen is vaak glad, rond tot ovaal, en feloranje van kleur. Het vruchtvlees is na het koken vaak wat zachter, vezeliger en milder van smaak.
    • Muskaatpompoen is diep geribd, knalgroen en kleurt tijdens het rijpen vaak naar okergeel of kaneelbruin. Het vruchtvlees is steviger en heeft een karakteristieke, rijke, nootmuskaatachtige en zoete smaak.
    • Flespompoen (butternut) is een populaire, peer- of flesvormige pompoen met een crèmekleurige schil en helderoranje vruchtvlees. Geliefd vanwege zijn zoete, nootachtige smaak en zachte, vezelarme structuur met eetbare schil.
    • Hokkaidopompoen (kuripompoen) is een kleine, feloranje pompoen met een ronde vorm die naar de steel toe iets spits toeloopt. Het vruchtvlees is stevig, vezelarm en heeft een volle, kastanje-achtige en zoete smaak, met eetbare schil.
    • Spaghettipompoen is een ovaalronde pompoen met een gladde, heldergele tot lichtgroene schil. Hij dankt zijn naam aan een magische eigenschap, na het garen verandert het vruchtvlees in lange, dunne sliertjes die sprekend op spaghetti lijken. De smaak is erg mild, lichtzoet en neutraal, waardoor het een fantastisch, caloriearm en koolhydraatarm alternatief is voor traditionele pasta.
    • Babyboo is een ontzettend charmante mini-pompoen met een spierwitte tot roomwitte kleur. De pompoentjes worden meestal niet groter dan 8 tot 12 centimeter en wegen slechts tussen de 100 en 200 gram. Hoewel ze vanwege hun sprookjesachtige, diep geribbelde uiterlijk heel vaak als herfstdecoratie worden gebruikt, zijn ze volledig eetbaar, ook de schil en hebben ze een heerlijk zachte, lichtzoete smaak met subtiele tonen van kastanje. Ideaal om te vullen.
    • Mandarinpompoen is een feloranje mini-pompoen die sprekend op een grote mandarijn lijkt. Met zijn diepe ribben, platronde vorm en compacte formaat, 8 tot 12 centimeter. Hoewel hij wegens zijn schattige uiterlijk enorm populair is als herfstdecoratie, is deze pompoen verrassend zoet en nootachtig van smaak, de schil is eetbaar. Ideaal om te vullen.
    • Bleu de Hongrie is een opvallende pompoen met een gladde, grijs-lichtblauwachtige schil en een dikke, houterige steel, recht van het Hongaarse veld. Het vruchtvlees binnenin is dieporanje van kleur en heeft een heerlijk zoete, zachte en licht nootachtige smaak. Door de stevige maar zachte textuur is hij ideaal voor het maken van romige soepen, purees, curry's, ovengerechten of zoete gebakjes.

    Pompoenpitten drogen & roosteren

    Om pitten enkel te drogen, zonder te roosteren, spoel goed schoon, dep ze droog en laat ze een paar dagen op een droge doek aan de lucht drogen tot ze helemaal hard zijn, bewaar ze daarna in een papieren zak of een bakje.

    Je kunt pompoenpitten heel eenvoudig zelf roosteren. Door ze vooraf te koken in gezouten water, krijgt de binnenkant smaak en wordt de taaiere buitenkant lekker knapperig. 

    • Schoonmaken: Lepel de pitten uit de pompoen, haal alle oranje pompoenslierten en het vruchtvlees van de pitten af, dit gaat het makkelijkst door ze in een kom met water te leggen, de pitten blijven drijven en het vruchtvlees zakt naar de bodem, spoel ze goed na in een vergiet.
    • Koken : (Aanrader) Kook de pitten 15 tot 20 minuten in een pan met ruim water en een flinke snuf zout.
    • Drogen: Giet de pitten af en dep ze heel goed droog met een schone theedoek, hoe droger ze zijn, hoe knapperiger ze worden.
    • Op smaak brengen: Meng de droge pitten met een klein scheutje olijfolie en kruiden naar keuze.
    • In de oven: Verwarm de oven voor op 200°C, spreid de pitten uit op een met bakpapier beklede bakplaat, los van elkaar, rooster ze 15 minuten, schep ze halverwege een keer om tot ze goudbruin zijn en beginnen te poppen.
    • In de airfryer: Verwarm de Airfryer voor op 160°C, doe de pitten in het mandje en rooster in 15 minuten, schud het mandje om de 5 minuten even op.
    • In de pan: Verhit een klein beetje olijfolie in een pan op middelhoog vuur, voeg de pitten toe en bak ze in 5 minuten goudbruin, blijf continu roeren want ze kunnen snel verbranden.

    Laat de pitten volledig afkoelen en bewaar in een luchtdichte pot op een koele, donkere plaats, 2 weken houdbaar.

          geroosterde pompoenpitten
          rauwe gedroogde pompoenpitten

          Oosters:

          komijnpoeder, gerookt paprikapoeder en korianderzaad.

          Hartig & Pittig:

          zout, knoflookpoeder, paprikapoeder en een snufje cayennepeper.

          Zoet:

          kaneel of speculaaskruiden met een klein drupje honing of ahornsiroop

           

          Je kunt pompoenpitten (zowel rauw als geroosterd) op veel manieren gebruiken, ze voegen een lekkere crunch toe en zitten vol gezonde vetten en eiwitten.

          • Borrelsnack: Meng na het roosteren met wat gesmolten pure chocolade en een snufje zeezout, laat opstijven op een bakpapiertje voor een lekkere snack.
          • Granola: Meng rauwe pompoenpitten met havermout, noten, honing en kokosolie, en bak dit in de oven tot een heerlijke zelfgemaakte granola.
          • Ontbijt: Meng ze door yoghurt, kwark, havermout of smoothie samen met wat fruit en honing.
          • Soepen: Strooi een handje geroosterde pitten over een romige pompoensoep, zoete aardappelsoep of wortelsoep voor een lekkere bite.
          • Salades: Gebruik ze als gezonde vervanger voor croutons in een salade. 
          • Brood: Kneed ze door je brooddeeg of strooi ze vlak voor het bakken royaal over de bovenkant van een brood.
          • Gebak: Strooi een handje pitten over de vulling van een quiche of hartige taart voordat deze de oven in gaat.
          • Pesto: Vervang de traditionele pijnboompitten in een pesto eens door licht geroosterde pompoenpitten, mix ze met verse basilicum of rucola, parmezaanse kaas, knoflook en olijfolie.
          gemalen geroosterde pompoenpitten

          Gemalen pompoenpitten

          Door geroosterde pompoenpitten in de blender fijn te vermalen verkrijg je een heerlijk strooisel. Laat de pitten na het bakken 30 minuten volledig afkoelen op een bord of bakplaat. Pulseer 2 sec en laat los, na 5 tot 8 korte pulsen heb je vaak al een droog poeder.

          • Smoothie: Mix 1 à 2 eetlepels door een smoothie. 
          • Ontbijt: Roer een schepje direct door je yoghurt of kwark.
          • Kruidenrub: Wrijf er vlees of groenten mee in voordat ze de oven ingaan.

          Bewaar in een glazen potje in de koelkast, de kou vertraagt de oxidatie van de vetten waardoor het strooisel veel langer fris, knapperig en lekker blijft, 2 maanden houdbaar.

          Buiten de koelkast, 2 weken houdbaar.

          Je kan het ook bewaren in de vriezer, omdat er nauwelijks water in zit, vriest het niet vast als een ijsblok en kun je er direct met een lepel een schepje uithalen, 6 maanden houdbaar.

          Pompoenpoeder

          Pompoenpoeder maak je van het gedroogde vruchtvlees, feloranje of geel van kleur, met een subtiel zoete pompoensmaak. Een smaak- en kleurmaker, rijk aan vitamine A (bèta-caroteen).

          Een hokkaido of een flespompoen zijn hiervoor de beste, ze hebben een intense kleur en een lekkere zoete smaak, maar het kan ook met andere. 

          • Snijden: snij de pompoen doormidden en schraap de draden en de pitten eruit, bewaar de pitten om te gebruiken. Schil de pompoen en snijd het vruchtvlees in zo dun mogelijke plakjes of slierten, gebruik hiervoor een handige kaasschaaf of dunschiller, hoe dunner de stukjes, hoe sneller ze drogen.
          • Drogen: leg de dunne plakjes pompoen in een enkele laag op een bakplaat met bakpapier, niet overlappend. Zet de oven op heteluchtstand bij een lage temperatuur van 60 °C, met de deur op een kiertje zodat het vocht weg kan, dit duurt ongeveer 6 tot 10 uur. De pompoen is pas klaar als de stukjes zo droog zijn dat ze hard zijn en direct breken of knappen als je ze buigt, als ze nog leerachtig of buigzaam aanvoelen, moeten ze langer in de oven.
          • Malen: doe ze in een krachtige blender, maal net zolang totdat er een fijn, zijdezacht poeder ontstaat. Zeef het poeder nog even door een fijne zeef en maal nog eens.
          • Bewaren: doe het poeder direct in een luchtdichte glazen pot en bewaar op een donkere, droge plaats. Omdat het vocht er volledig uit is, blijft dit zelfgemaakte pompoenpoeder makkelijk 12 maanden houdbaar.

           

          • Smoothie: Mix 1 à 2 eetlepels door een smoothie. 
          • Pumpkin Spice Latte: Meng 1 theelepel van je poeder met een warme kop melk, een shot espresso, een drupje ahornsiroop en kruiden (kaneel, nootmuskaat, gember, kruidnagel), trendy koffie.
          • Ontbijt: Roer een schepje direct door je yoghurt of kwark.
          • Pannenkoeken en wafels: Roer 1 à 2 eetlepels door het beslag, dit wordt goud-orange met een subtiele, zachte zoetheid. 
          • Gebak: Vervang 20 gram van het meel door je pompoenpoeder, het houdt het gebak smeuïg met een prachtige herfstkleur.
          • Pasta en brood: Kneed een flinke eetlepel poeder door je zelfgemaakte pasta-of brooddeeg, je krijgt feloranje deeg zonder chemische e-nummers te gebruiken.
          • Kruidenrub: Meng het poeder met zout, komijn, knoflook-en paprikapoeder, wrijf hier groenten of vlees mee in voordat ze de oven in gaan voor een heerlijk krokant, smaakvol korstje.
          • Natuurlijke binder: Roer aan het einde van de kooktijd twee eetlepels poeder door een stoofpot, Indiase of Thaise curry, het poeder zuigt zich vol met het vocht, waardoor je saus dikker en romiger wordt zonder dat je bloem of maizena hoeft te gebruiken.
          pompoenpoeder
          pumpkin spice latte

          Photo by Madeline Liu on Unsplash

          Pompoen voor dieren

          Geef dieren alleen de rauwe of gedroogde pitten, geef nooit geroosterde of gekruide pitten, ze zijn absoluut niet geschikt voor dieren.

            • Kippen: ze zijn dol op pompoen, snij in grote stukken en leg ze in de ren, ze pikken het zachte vruchtvlees er helemaal uit, ook de rauwe pitten eten ze graag en geven extra energie, de pitten werken voor kippen bovendien als een natuurlijk middel om darmparasieten (zoals wormen) tegen te gaan.
            • Vogels: tuinvogels hebben in de herfst en winter veel extra energie nodig, pompoenpitten zijn daar perfect voor. Grotere vogels eten ze zo op, voor kleinere vogels kun je de pitten het beste eerst even kort hakken of pletten, omdat de schil anders te hard voor ze is.
            • Honden: ze mogen het vruchtvlees eten, maar geef het bij voorkeur gekookt en gepureerd (zonder schil, zout of kruiden) te veel rauwe pompoen kan maagklachten veroorzaken. 
            • Knaagdieren en egels: eekhoorns, hamsters, muizen en egels die door je tuin scharrelen zijn gek op zaden en pitten voor hun wintervoorraad, geef ze rauw of gedroogd.
            • Paarden, ezels, geiten en varkens: veel lokale boerderijen of opvangcentra nemen na Halloween graag schone, onbewerkte pompoenen aan als snack. Vraag dit altijd eerst even na bij de boer.
            halloweenpompoen

            Zaaien & Verzorging van pompoen:

             

            • Binnen zaaien:

            In April, de zaden met de punt naar onder of plat, 2 à 3 cm diep in potjes van 9x9 met zaai- en stekgrond, bij een temperatuur van 20 à 22°C .

            Trek plastic folie, een doorzichtig dekseltje of bekertje over het zaaipotje (zo creëer je meer een warme serreomgeving). Verwijder dit zodra de zaden kiemen. 

            Hou vochtig maar niet nat, best is een plantenspuit waarmee je de grond kan nevelen, gebruik water op kamertemperatuur.

            Kiemen na 1 à 2 weken, zet de plantjes dan koeler, rond de 15°C .

            Rond half mei, als de kans op vorst voorbij is, mogen ze naar buiten.

            • Buiten zaaien:

            In mei, als de kans op vorst voorbij is, zaai op heuveltjes om overtollig water makkelijk weg te laten lopen, en bescherm de jonge plantjes tegen slakken. 

            • Standplaats: 

            Pompoen vraagt een warme, zonnige plaats.

            • Grond & Voeding:

            De bodem moet goed doorlatend zijn, en rijk aan voeding, meng ruim compost onder de grond. Leg later in het seizoen stro onder de pompoen zodat de vrucht niet rot en de grond vocht langer vasthoudt.

            • Plantafstand: 

            Pompoenen hebben veel ruimte nodig, ze maken enorme ranken en nemen makkelijk 2 à 3 vierkante meter in beslag, geef ze een plaats van 1,5 à 2 m2, de kleinere rassen 1 m2. Je kan ze ook laten klimmen langs een stevig hekwerk, om ruimte te besparen en het houdt de vruchten proper.

            • Water geven: 

            Met hun grote bladeren en vruchten hebben ze een hoge waterbehoefte vooral tijdens de bloei en de vruchtvorming. Geef om de 3 dagen royaal water, bij extreme hitte elke dag. Giet aan de stam, niet op de vrucht of het blad.

             

            Oogsten & Vermeerderen van pompoen:

             

            • Oogsten:

            Pompoen oogst je in het najaar, als hij rijp is en alleszins voor de eerste vorst.

            Trek hem nooit los van de plant maar knip met een snoeischaar, laat min 5 cm steel aan de pompoen.

            Borstel het vuil eraf, gebruik geen water.

            Laat hem nog 2 weken op een lichte, warme plek narijpen, verplaats hem dan naar een donkere, koele plek, 10 à 15°C, hier kan hij maandenlang bewaard worden.

            • Vermeerderen:

             Laat de pitten drogen en bewaar ze tot het volgend voorjaar.

             Het veiligst is elk jaar gecertificeerde  zaden te kopen, pompoenen kruisen heel gemakkelijk met andere zoals sierkalebassen of courgettes. Zaden van zelfoogst kunnen niet- eetbare (en soms bittere/giftige) vruchten opleveren. 

             

            Gebruiken & Bewaren van pompoen:

            Pompoen kan ingevroren worden, in blokjes of deze pureren tot het lijkt op babyvoeding, doe de puree in diepvrieszakken of dozen, plaatsbesparend.

             

            Goede & Slechte buren van pompoen:

             

            • Goede:

            Oost-Indische kers, Afrikaantjes en Dille verdrijven schadelijke insecten en aaltjes, trekken bestuivers aan.

            Bonen fixeren extra stikstof in de bodem wat voor extra voeding zorgt.

            Sla en Radijs houden van de schaduw die de grote bladeren hun geven.

            Mais.

            • Slechte: 

            Aardappel en Komkommer

             

            Problemen bij pompoen:

            • Geen vruchten of afvallende bloemen:

            Gebrek aan bestuiving, te koud, veel regen.

            Handbestuiving met een kwastje in de vroege ochtend, zet meer bloemen en planten die bijen aantrekken.

            Vaak het gevolg van een tekort aan voedingsstoffen (goede compost) of een gebrek aan water.

            • Afvallende vruchten:

            Tekort aan voedingstoffen of een gebrek aan water.

            Meng royaal compost onder de grond en geef regelmatig water.

            • Meeldauw:

            Witte vlekken op de bladeren tijdens vochtig en warm weer.

            Geef de plant altijd water op de grond en niet op het blad.

            Knip zwaar aangetaste bladeren weg om verspreiding te voorkomen en zorg voor voldoende ventilatie tussen de planten.

            • Roetdauw en Luizen:

            Zwart, plakkerig blad, een schimmel die groeit op de kleverige afscheiding van bladluizen.

            Bestrijd de luizen onderaan het blad met een biologisch mengsel van water en milde groene zeep.


              Reactie plaatsen

              Reacties

              Er zijn geen reacties geplaatst.