Rozemarijn, een dennenachtig kruid

Hoe zaai en verzorg je rozemarijn?

Rozemarijn wordt 50 cm-1 meter hoog en breed, is matig winterhard, -10°C en wintergroen, maar gevoelig voor strenge vorst en natte omstandigheden.

Zaai: Vanaf maart kan je binnen rozemarijn zaaien, best in een 9x9 cm potje met 4 zaadjes per potje.

Gebruik hiervoor zaai- en stekgrond of goede potgrond, gemengd met een beetje wit zand.

Leg de zaden op de grond en bedek met grond, 0.5 cm.

Plaats de zaailingen op een warme, lichte, plaats bij een temperatuur van 18-20°C, kiemen duurt 2-4 weken, zodra ze opkomen verplaatsen naar een zeer lichte, zonnige plaats.

Trek eventueel plastic folie, een doorzichtig dekseltje of bekertje over het zaaipotje, (zo creëer je een warme serreomgeving), zodra ze kiemen, dit verwijderen.

Hou de grond vochtig maar niet nat, best is een plantenspuit waarmee je de grond kan nevelen, gebruik water op kamertemperatuur.

Zodra ze 2 paar blaadjes hebben, voorzichtig overplanten naar groter potje. Uitplanten in pot of volle grond kan vanaf april- mei als ze een 20 cm zijn en er geen kans op vorst meer is.

Buiten zaaien in volle grond of pot kan van mei tot juli, 0.5 cm diep. 

Hou de grond licht vochtig.

Tip: Het zaaien van rozemarijn is een trage en onregelmatige kieming met lage kiemkracht 40-60%, en duurt 3-6 weken tot zelfs 3 maand.

Zaden 12-24 uur weken in lauwwarm water verhoogd de kans op slagen.

Binnen zaaien geeft meestal een beter resultaat.

Een bestaande plant stekken is dus een makkelijkere keuze.

Grond & voeding: Kies voor goed doorlatende, arme, droge, zanderige en kalkrijke grond,(50% potgrond, 40% scherp zand, 10% grind, voeg een handjevol kalk toe en herhaal dit elk voorjaar.

Standplaats: Rozemarijn houdt van een plaats in volle zon, beschut tegen frisse wind.

Plantafstand: 30x30 cm.

Water geven: Rozemarijn houdt van droogte en heeft weinig water nodig, enkel tijdens langere droge, hete periodes.

In pot geef je om de 2 weken een beetje water, als de grond volledig droog is.

Snoeien: Regelmatig snoeien (na de bloei) houdt de plant compacter en bossiger, wat voorkomt dat hij van onderen kaal wordt.

Bescherm de plant in de winter, vooral het eerste jaar.

Potten op een koele, lichte, vorstvrije plek zetten en spaarzaam water geven, enkel een beetje als de grond droog aanvoelt.

Hoe oogst en vermeerder je rozemarijn?

Oogsten: Rozemarijn kan je het hele jaar door oogsten met kleine hoeveelheden.

Grote hoeveelheden oogst je vlak voordat de plant bloeit, mei-juli, wacht hier wel mee tot de plant ong 1,5 jaar oud is.

De bloemen zijn wit, roze, blauw of paars, deze zijn aantrekkelijk voor bijen, vlinders en andere bestuivers en eetbaar.

Snoei de plant direct na de bloei om de vorm te behouden en nieuwe bloemknoppen te stimuleren. 

Verwijder per keer max één derde van de totale plant om niet te overbelasten en nieuwe groei te stimuleren.

Best 's morgens na het opdrogen van de dauw, dan is de smaak het meest intens.

Knip jonge, groene stengels met een scherpe schaar, net boven een punt waar nieuwe blaadjes (scheuten) verschijnen, hierdoor kan de plant zich goed vertakken, vermijd  in het oude, houtachtige deel te knippen, deze takken zullen dan afsterven. 

Zaad: Late zomer- vroege herfst, wanneer de bloemen zijn uitgebloeid en dor worden kan je zaad afnemen.

Controleer of de zaadhulsjes droog, verkleurd en bruin zijn, ze zijn rijp als ze met een lichte aanraking uit de huls vallen.

Knip de dorre takjes af en schud de zaden eruit boven een schaal of zakje.

Bewaar in een luchtdichte pot, koel en droog.

Kiemkracht is 2 jaar, best gebruiken binnen het jaar omwille van de lage kiemkracht.

Stekken: In de late lente, zomer, vroege herfst kan je de plant stekken.

Kies jonge, groene scheuten van 10-15 cm, knip een beetje schuin af, verwijder de onderste 5 cm aan blaadjes.

Prik gaatjes in potjes met vochtige stekgrond, steek de stekken erin en druk de aarde aan.

Dek af met plastic folie (verlucht wel regelmatig) en zet op een warme, lichte plek, hou licht vochtig.

Of zet de stekken in een glas water op een lichte, warme plek en ververs het water dagelijks.

Zodra de wortels enkele centimeters lang zijn, verplant naar pot of volle grond.

Stekken in grond vaak geeft vaak sterkere planten met minder kans op rot dan de watermethode.

Hoe gebruik en bewaar je rozemarijn?

Gebruik rozemarijn vers, gedroogd of ingevroren, kan meekoken.

Verse rozemarijn blijft 2 weken goed in de koelkast, wikkel de takjes in een vochtige doek en leg onderin de koelkast.

Rozemarijn bloemetjes zijn eetbaar met een lichtzoete mildere smaak dan de sterke, harsachtige bladeren.

Ze worden vers gebruikt, niet meekoken, als smaakmaker en garnering

Gebruik in thee, strooi over salades, voorgerechten, ovenschotels voor een kleurrijke, smaakvolle toets, een heerlijke toevoeging aan gerechten met eieren, tomaten, vis, lamsvlees.

Rozemarijn heeft een sterk aromatische dennenachtige geur en smaak, gebruik met mate omdat het snel overheerst. 

Een klassieker bij alle vlees- en visgerechten, vooral gegrild en geroosterd. 

Past goed bij gebakken aardappelen, groenten, bij soepen, in stoofschotels en ovengerechten. 

In brood (focaccia), kruidenboter en zelfs thee.

Raar maar waar, zelfs in zoete gerechten zoals jam en gebak.

Rozemarijn kan gedroogd en ingevroren worden.

Welk zijn goede en slechte buren van rozemarijn?

Goede buren:

Salie, tijm, lavendel, oregano en marjolein

Koolsoorten,rozemarijn weert het koolwitje en de koolmot.

Boonsoorten, rozemarijn schrikt bonenkevers af en bonen brengen stikstof in de grond wat Rozemarijn ten goede komt.

Wortelen, de sterke geur van rozemarijn maskeert de geur van wortels, waardoor de wortelvlieg wegblijft.

Slechte buren:

Venkel, pompoen, tomaten, komkommer, basilicum, peterselie, bieslook

De meest voorkomende problemen bij rozemarijn.

Houterig en kaal: Oudere rozemarijnplanten worden onderaan kaal en houtig, terugsnoeien op dit oude hout heeft geen effect meer.

Snoei regelmatig de jonge toppen om de plant compact te houden.

Verdort en zwart: Dit is vorstschade.

Hoewel rozemarijn redelijk winterhard is, kan vorst in combinatie met vocht voor schade zorgen.

Haal potten naar binnen of de kas, bescherm planten in volle grond.

Gele bladeren: Uitdroging of magnesiumgebrek.

Geef weinig water bij langdurige droogte, in potten moet dit meer gecontroleerd worden.

Magnesium toevoegen, dit kan op een natuurlijke manier door middel van Epsom zout.

Zwarte bladpunten: Het gevolg van overbemesting of van verkeerde meststof, wat de bladeren kan verbranden.

Rozemarijn houdt van arme grond, elk voorjaar een beetje kalk toevoegen, verder heeft hij niets nodig.

Wortelrot: Teveel water en natte voetjes.

Haal de rozemarijn uit de pot/ volle grond en inspecteer de wortels, snij de aangetaste delen ( zwart- zacht) weg, 

Plant hem opnieuw in de grond of in een propere pot, gebruik verse, goed doorlaatbare grond.

Meeldauw en Bladvlekkenziekte.

Hoge luchtvochtigheid en slechte luchtcirculatie.

Zet de plant op een zonnige, luchtige plek, voorkom dat de bladeren nat worden bij het watergeven.

Verwijder aangetaste planten bij wortelrot en schimmelziekten direct, niet op de composthoop om besmetting te voorkomen, wel bij het restafval.

Bladluizen, Spintmijten en Schildluizen.

Creëer een omgeving die nuttige insecten aantrekt en de plant beschermt.

Gebruik een natuurlijk bestrijdingsmiddel.

Rozemarijnkever.

Ook wel rozemarijngoudhaantje genoemd, een mooi kevertje dat schade toebrengt aan mediterrane kruidenplanten.

Zowel de kevers als hun larven eten aan de bladeren, de planten worden minder gezond en onaantrekkelijk, de aromatische kwaliteit wordt ook aangetast.

Er is geen natuurlijke vijand, noch een bestrijdingsmiddel, regelmatig controleren en handmatig verwijderen.

Verwijder afgevallen bladeren en ander organisch materiaal rond de planten om schuilplaatsen te verminderen.

Een gezonde, sterke plant is beter bestand tegen plagen.